Kwetsbaar werk

Tekst: Marco de Vries
Fotografie: Graciela Rossetto
 

Hanne Friederichs begon met het restaureren van Maastrichts aardewerk voor vrienden en bekenden. Inmiddels werkt zij voor binnen- en buitenlandse musea, bekende keramiekverzamelaars en antiquairs.

'Of ik dit werk al mijn leven doe? Nee, ik ben bij toeval in de keramiekrestauratie terecht gekomen. In eerste instantie wilde ik naar de kunstacademie en ik was ook al toegelaten in Arnhem. Maar ja, mijn ouders zagen mij al ten onder gaan in de "poel des verderfs". Twintig jaar geleden heb ik alsnog de stoute schoenen aangetrokken, mijn werk als ambtenaar aan de wilgen gehangen en een opleiding tot restaurateur gevolgdr. Dit was een van de beste beslissingen in mijn leven.'

Aan het woord is keramiekrestauratrice Hanne Friederichs van Nassau Dietz (1946). Nu restaureerde Hanne al voor vrienden en kennissen Regout ('Maastrichts aardewerk' in haar woorden). Dus de ommezwaai kwam niet helemaal uit de lucht vallen. Terwijl Friederichs koffie voor ons zet, dwaal ik rond door haar atelier en verbaas mij over de staat waarin bepaalde stukken verkeren. Ik zie scherfjes ter grootte van glassplinters op haar werkblad liggen. Hoe gaan die in vredesnaam weer op de juiste plek terechtkomen? Hanne komt naast me staan en kijkt me glimlachend aan. 'Je bent niet de eerste die zich daarover verbaast.' Dat elke scherf, van heel klein tot zo groot als een half bord uiteindelijk weer op zijn plaats terechtkomt neem ik aan.

Tenslotte heeft Friederichs een reputatie hoog te houden in binnen- en buitenland. Wie trouwens in de veronderstelling verkeert dat het restaureren van keramiek een haast wetenschappelijke aangelegenheid is, heeft het bij het verkeerde eind. De scherven worden eerst met diverse middelen (waaronder biotex!) gewassen en daarna zorgvuldig van eventuele hardnekkige lijmresten ontdaan. In principe zijn ze dan klaar om tijdelijk met tape op de juiste plek te worden vastgezet. Past alles, dan wordt het doolhof van splinters en scherven definitief vastgelijmd. Zo op papier lijkt het allemaal simpel. Maar volgens Hanne is het soms monnikenwerk. Ook omdat zij altijd probeert trouw te blijven aan haar uitgangspunten. 'Ik streef er altijd naar het origineel zo min mogelijk te beschadigen en zo min mogelijk vreemd materiaal aan te brengen. Maar nog belangrijker is dat een restauratie reversibel moet zijn. Want als over een paar jaar nieuwe technieken bestaan moet een restauratie opnieuw en beter kunnen worden uitgevoerd.'

Het tijdperk dat gebroken keramiek met krammen aan elkaar werd gezet is voorgoed voorbij. De technieken zijn zelfs zo goed dat het voor experts van veilinghuizen als Sotheby's en Christie's soms haast ondoenlijk is om een gerestaureerd object van een origineel te onderscheiden. Het komt geregeld voor dat zij veilingstukken moeten terugnemen omdat achteraf blijkt dat iets toch is gerestaureerd. 'Wat vooral te maken heeft met het feit dat de kwaliteit van het restauratiewerk steeds beter wordt.' Waarmee Hanne onder andere het nabootsen van de oorspronkelijke kleur van het object bedoelt. Ineens begrijp ik waar de airbrush en de injectiespuiten voor dienen. Samen met pigmenten vormen zij de ingrediënten waarmee Hanne en haar collega's resultaten boeken die haast aan het onmogelijke grenzen. Nadat ik haar met de airbrush de bijgewerkte randen van een Makkumer bord heb zien 'kleuren' ben ik overtuigd. Ik kan me voorstellen dat de specialisten van de veilinghuizen soms 'door het ijs zakken'. Nederland heeft een naam hoog te houden op het gebied van keramiekrestauratie. Hanne Friederichs: 'En niet alleen omdat we haast net zo goed zijn als de collega's in Italië en Engeland, maar ook nog eens omdat wij vriendelijker factureren. En dat vinden minder maar ook zeer vermogende klanten héél erg prettig.'

©2009